Chiến dịch 500 ngày đêm: Bảo vệ sự thật, giữ trọn nghĩa tình tri ân

Kỳ 1. Mệnh lệnh từ trái tim

Phía sau mỗi phần mộ liệt sĩ chưa có tên là niềm mong chờ của gia đình, người thân. Tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, nghĩa tình của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trên những cánh rừng, triền núi, khe suối từng là chiến trường ác liệt, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang vẫn kiên trì lần theo từng thông tin, dấu vết và lời kể của nhân chứng để tìm kiếm đồng đội. Sau hàng chục năm, địa hình nhiều nơi đã thay đổi, dấu tích chiến tranh bị rừng cây che phủ, nhân chứng ngày càng ít. Có nơi, thông tin chỉ là một quả đồi, con suối, gốc cây hoặc tọa độ được người dân, cựu chiến binh nhớ lại. Từ những manh mối ấy, lực lượng chức năng tiến hành xác minh, khảo sát, đối chiếu tư liệu, từng bước xác định khu vực tìm kiếm.

Giai đoạn 2021-2025, cả nước đã tìm kiếm, quy tập gần 7.000 hài cốt liệt sĩ; tiếp nhận gần 13.500 mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm thân nhân; xác định danh tính hơn 100 liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN và hơn 2.500 liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng. Gần 60.000 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ được thu nhận phục vụ xây dựng ngân hàng gen. Những kết quả ấy cho thấy sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và nỗ lực của các lực lượng trong hành trình đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương.

Tại lễ phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” ở tỉnh Quảng Trị, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, thể hiện đạo lý và lương tri của dân tộc. Đồng chí Phó Thủ tướng khẳng định: “Hơn thế nữa, đây còn là mệnh lệnh từ trái tim – một mệnh lệnh thôi thúc chúng ta không được phép chậm trễ, không được phép bằng lòng với những gì đã đạt được, mà phải quyết tâm, quyết liệt hơn rất nhiều để đưa các anh hùng, liệt sĩ trở về với đất mẹ, với gia đình, với tên tuổi của mình”.

Thực hiện chiến dịch, lực lượng vũ trang Quân khu 4 chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền, nhân dân và các lực lượng liên quan triển khai tìm kiếm trên những địa bàn từng diễn ra chiến tranh ác liệt. Tại khu vực Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, sau khi tiếp nhận thông tin về mộ tập thể, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu phối hợp với Ban Chỉ đạo tỉnh Quảng Trị tổ chức khảo sát, hội thảo, xác minh và tìm kiếm. Đến nay, lực lượng chức năng đã phát hiện, quy tập 13 hài cốt liệt sĩ tại khu vực này.

Theo Trung tá Nguyễn Trung Thành, Phó đội trưởng Đội Quy tập số 2, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị, mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy là thêm một cơ hội để thân nhân biết nơi người thân đã nằm lại, đưa các anh trở về với gia đình, quê hương. Bởi vậy, cán bộ, nhân viên đơn vị luôn nỗ lực vượt qua khó khăn, kiên trì tìm kiếm bằng tinh thần trách nhiệm và tình cảm của người lính đối với đồng đội.

Tinh thần ấy còn được thể hiện trong những chuyến tìm kiếm của Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337. Giữa tháng 3/2026, ông Hồ Văn Sâm, ở xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị, cung cấp thông tin về khu vực khe núi Cha Lỳ, giáp biên giới Việt Nam - Lào, nơi ông phát hiện nhiều hố bom và dấu hiệu bất thường trên mặt đất. Từ nguồn tin của người dân, Trung tá Phan Đình Phi cùng các thành viên trong đội tổ chức khảo sát, xác định những dấu tích nghi vấn, xây dựng phương án tìm kiếm và thận trọng đào tìm từng lớp đất. Đến cuối tháng 7/2026, đội tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ tại khu vực khe núi Cha Lỳ.

Tiếp đó, từ nguồn tin của ông Hồ Văn Trường, người làm nhiệm vụ bảo vệ rừng tại xã Hướng Lập, lực lượng chức năng khảo sát khu vực rừng Cây Lỗi, nơi phát hiện dấu tích hầm hào cùng những vật dụng như tăng, võng, bi đông. Đến đầu tháng 8/2026, đội tìm thấy thêm 5 hài cốt liệt sĩ. Những kết quả ấy cho thấy giá trị của từng nguồn tin từ nhân dân và sự kiên trì của người lính trong hành trình tìm kiếm đồng đội.

Một trường hợp đặc biệt khác là việc Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 phát hiện lọ thủy tinh chôn cùng hài cốt liệt sĩ. Qua xử lý, phục hồi tờ giấy bên trong, lực lượng chức năng thu được những thông tin quan trọng về liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng, sinh năm 1946, Binh nhất, nhập ngũ tháng 5/1970, thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 25, Binh trạm 27, Đoàn 559; hy sinh ngày 26/12/1970, nguyên quán Triều Dương, Quốc Trị, Tiên Lữ, Hải Hưng (cũ). Từ một kỷ vật nhỏ bé được gìn giữ dưới lòng đất suốt nhiều thập kỷ, những thông tin quý giá về người đã khuất có thêm cơ hội được làm sáng tỏ.

Không chỉ thực hiện nhiệm vụ trong nước, các đội quy tập của Quân khu 4 còn vượt núi, băng rừng trên đất bạn Lào để tìm kiếm, đưa hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam về quê hương. Thượng tá Lê Xuân Thế, Chính trị viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, cho biết, ngay sau khi sang Lào thực hiện nhiệm vụ, đơn vị chia thành 5 tổ, 10 bộ phận, triển khai tìm kiếm trên các địa bàn được phân công. Đến nay, đội đã quy tập được 55 hài cốt liệt sĩ. Đằng sau kết quả ấy là những ngày bám địa bàn, vượt qua điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, dựa vào thông tin của người dân và nhân chứng để lần tìm dấu tích đồng đội giữa núi rừng trường sơn nước Bạn.

Trong thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” đến ngày 20/10/2026 lực lượng vũ trang Quân khu 4 đã tìm kiếm, quy tập được 418  hài cốt liệt sĩ  (trong nước = 185, ngoài nước = 233). Kết quả đó là minh chứng cho trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ, sự phối hợp của các cơ quan chức năng, cấp ủy, chính quyền địa phương, cựu chiến binh và nhân dân. Mỗi nguồn tin được xác minh, mỗi khu vực được khảo sát kỹ lưỡng đều góp phần mở rộng cơ hội tìm thấy những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Cùng với tìm kiếm, quy tập, Quân khu 4 đẩy mạnh lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, xác định danh tính. Trong thực hiện chiến dịch, các lực lượng đã rà soát 116.882 phần mộ tại 235 nghĩa trang, khai quật và lấy mẫu tại 35.983 mộ. Trong số này, có 21.641 mộ đủ điều kiện lấy mẫu. Đến nay, Quân khu 4 đã bàn giao 20.576 mẫu, đạt 60,14% số mộ đủ điều kiện. Đây là cơ sở quan trọng để đẩy nhanh quá trình giám định ADN, từng bước xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Quá trình thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng này đã mang lại niềm vui cho gia đình liệt sĩ Đinh Xuân Tình, quê xã Võ Miếu, huyện Thanh Sơn (cũ), nay là xã Võ Miếu, tỉnh Phú Thọ. Trong quá trình lấy mẫu ADN tại Nghĩa trang liệt sĩ Đô Lương, tỉnh Nghệ An, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An phát hiện mảnh nhôm khắc tên “Đinh Xuân Tình” cùng phiếu thông tin liệt sĩ trong một phần mộ. Qua xác minh, đối chiếu, các thông tin phù hợp với giấy báo tử và Bằng “Tổ quốc ghi công” gia đình lưu giữ.

Theo gia đình, liệt sĩ Đinh Xuân Tình nhập ngũ tháng 12/1967, chiến đấu trong đội hình Sư đoàn 312 và hy sinh ngày 6/2/1970 tại chiến trường Lào. Việc phát hiện hiện vật và đối chiếu hồ sơ đã cung cấp những căn cứ quan trọng phục vụ quá trình xác minh thông tin về liệt sĩ, mở thêm cơ hội làm sáng tỏ danh tính người đã hy sinh.

Với thân nhân liệt sĩ, việc biết được nơi người thân đã nằm lại, có thêm thông tin về quá trình chiến đấu, hy sinh và từng bước xác định danh tính là niềm mong mỏi kéo dài qua nhiều thập kỷ. Mỗi kết quả tìm kiếm, mỗi thông tin được xác minh không chỉ có ý nghĩa đối với một gia đình mà còn góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đó cũng là lý do những người lính Cụ Hồ hôm nay vẫn bền bỉ lên đường, nỗ lực tìm kiếm sớm đưa các anh về với quê hương, gia đình.

Chính ý nghĩa thiêng liêng ấy đòi hỏi mọi thông tin liên quan đến công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phải được tiếp nhận, kiểm chứng khách quan, thận trọng. Những thông tin sai lệch, suy diễn hoặc bị cắt ghép để phủ nhận kết quả, kích động hoài nghi không chỉ có nguy cơ làm tổn thương thân nhân liệt sĩ mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân và ý nghĩa nhân văn của công tác tri ân. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ, việc chủ động nhận diện, đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc, bảo vệ sự thật và những giá trị thiêng liêng của lịch sử cũng là yêu cầu cấp thiết đặt ra. (còn nữa).

MINH THƯ - MINH QUÂN

Kỳ 2: “Xúc phạm” nỗi đau, “chà đạp” nghĩa tình.